به نام خداوند بخشنده مهربان

«هرکس نفسی را نجات بخشد گویی همۀ نفس‌ها را نجات بخشیده»

جزوه آموزشی

((نقش خانواده و تاثیر حضور همسفردر مسیر رهایی))

تهیه و تنظیم: کارگروه علمی

جمعیت مسافران رهایی

باور ما توانستن بود و توانستیم

بسیاری از خانواده‌ها بر این باورند که وابستگی به مواد اعتیادآور با مصرف شخص شروع می‌شود و فرد مصرف‌کننده از ترس علائم قطع مواد، قادر به قطع مصرف نیست و اگر خانواده به او کمک کرده و به بیانی او را سریع ترک دهد تمام علائم و عوارض او تمام شده و بـه سمت مصرف مواد باز نمی‌گردد. اگـر چنین شخصی دوباره مصرف نمایـد دلیل آن را بی‌غیرتی، بی‌ارادگی، هوس‌بازی و از این گونه نارواگویی‌ها بر می‌شمارند. 

از این رو لازم است فرد مصرف‌کننده، در مسیر رهایی، برای مقابله با وسوسه‌ها تقویت شود، تا بتواند مسیر رهایی را به بهترین نحو ممکن طی نماید. تجربه نشان داده که این روش مصونیت در مقابل مواد، بسیار مؤثر؛ ولی زمان‌بر است. در واقع مدتی طول می‌کشد تا فرد بتواند بر افکار و ذهن خود تسلط پیدا کند و آن‌ها را کنترل نماید. بر همین اساس لازم است، فرد مصرف‌کننده، نه یک مجرم که فردی بیمار تلقی شود، تا بتوان در پرتو یافته‌های جدید پزشکی، روان‌کاوی و روان‌شناسی او را یاری کرد تا از بند وابستگی رها شده و رها بماند. در این میان نقش خانواده و طرز تفکرشان بسیار مهم است؛ زیرا تفکرات افراد، رفتار و گفتار آن‌ها را رقم می‌زند، پس علاوه بر فرد مصرف‌کننده، خانواده او نیز باید آموزش‌های لازم را دریافت نمایند، تا بدانند در مواقع مختلف چگونه بهترین نوع برخورد را با فرد مصرف‌کننده داشته باشند.

رفتار خانواده با فرد مصرف‌کننده

رفتار خانواده با فرد مصرف‌کننده در جهت رهایی، یکی از موضوعاتی است که دانستن آن می‌تواند در مقوله رهایی و پیشگیری از عود مجدد بسیار مهّم باشد. شاید خـانـواده و اطرافیـان شخص وابستـه بـه مـواد اعتیادآور در شروع مصرف فرد مقصر نباشند در ادامه وابستگی می‌توانند مؤثر باشند!

گام نخست رهایی

گام نخست رهایی از مصرف مواد اعتیادآور کــه همانا قطع مصرف است به‌راحتی صورت می‌گیرد؛ ولی در ادامه مسیر رهایی که همان بازتوانی و کسب مهارت‌های لازم برای برخورد درست با مشکلات و پیامـدهای به‌وجود آمده از مصرف مواد است، فرد کاملاً تنها می‌ماند. بیشتر خانواده‌ها نیز به دلیل عدم برخورداری از آموزش‌های لازم و عدم آگاهی و شناخت اعتیاد، ناخواسته به عود مجدد شخص کمک کرده و فرد را به‌سوی مصرف مجدد مواد اعتیاد آور سوق می‌دهند. مشکلات به‌وجود آمده در زندگی را به شخص مصرف‌کننده نسبت داده و نقش مواد اعتیادآور را که باعث به‌وجود آمدن رفتارها و کردارهای ناسالم در شخص گردیده و به تبع آن پندارهای صورت گرفته در وی را نادیده می‌انگارند.

میل مصرف مـواد

بر اثر مصرف مداوم مواد اعتیادآور، میل جدیدی بـه نـام میل مصرف مـواد در فرد شکل گرفته، به‌طوری که در برخورد با کوچک‌ترین مشکل یا شرایط مرتبط با مصرف مواد ممکن است به‌قدری دچار وسوسه مصرف مواد شود که برای خانواده قابل درک نیست.

رفتار فرد مصرف‌کننده منجر به بروز نوعی بیماری در اطرافیان فرد نیز می‌گردد. این بدین معناست که رفتارهای فرد وابسته به مواد اعتیادآور بر خانواده تأثیر می‌گذارد و خانواده را دچار تحمل تخریب‌های سوء مصرف مواد اعتیادآور از سوی فرد وابسته می‌کند. خانواده پس از مدت‌ها تحمل این‌گونه تخریب‌ها به این باور می‌رسد که رهایی از وابستگی به تنهایی ممکن نبوده و به دنبال راه نجاتی می‌باشد.

راه نجات

معمولاً خـانـواده فـرد مصرف‌کننده مدت‌ها به‌دنبال راه نجات بوده و بیشتر راه‌های قطع مواد را تجربه کرده‌اند و نتوانسته‌اند به تنهایی به رهایی فرد مصرف‌کننده خویش یاری رسانند. در پی تلاش مستمر و پیگیرانه، این خانواده‌های درگیر، برای کمک به فرد، ناامید و خسته رو به سوی جمعیّت مسافران رهایی می‌آورند و کمک و مساعدت این نهاد مردمی را خواستار می‌گردند. جمعیّت نیز در راستای اهداف تدوین شده خود، سعی و اهتمام خویش را برای کمک به این افراد نموده آن‌ها را ترغیب می‌کند تا در کارگاه‌های آموزشی حضور یابند. با شرکت این افراد در کارگاه‌های آموزشی، یاری و هدایت و راهنمایی فردی را کـه در گـذشته شـرایطی مشابه شرایـط آن‌ها را تجـربـه کـرده و اکنون موفق است، مشاهده و امیدوارانه برای خود راهنمایی از بین راهنمایان خانواده انتخاب می‌کند.

راهنمای خانواده

راهنمای خانواده فردی است که خود دچار تحمل تخریب‌های سوء مصرف مواد اعتیادآور رهسپار خود بوده و با حضور در کارگاه‌های آموزشی و بهره‌گیری از تجربیات و نقطه‌نظرات راهنمای خویش توانسته به قطع مصرف رهسپار خود (فرد مصرف‌کننده خواهان رهایی) یاری نموده و در مسیر رهایی با وی همسو گردد.

اعضای خانواده فرد مصرف‌کننده 

اعضای خانواده فرد مصرف‌کننده که می‌توانند همسر، فرزند، پدر، مادر، خواهر، برادر و… باشند، پس از انتخاب راهنما تحت عنوان همسفر با فرد مصرف‌کننده در کارگاه‌های آموزشی جمعیّت شرکت می‌کنند.

همسفر

از دو واژه هم و سفر تشکیل شده است. هم به معنی خود و دیگری و کلمه سفر در اینجا به معنی یاری‌رسان در این سفر انسانی الهی است. در حقیقت کلمه همسفر به معنی شخصی است که در جهت یاری‌رساندن به خود و دیگری قدم بر می‌دارد.

همسفر با هدایت راهنمای خود ضمن کسب آموزش و توجه به اصل وجودی خود، می‌بایست قدم به قدم مسیر رهایی را به همراه رهسپار طی کند تا رهسپار به رهایی سالم رسیده و به مرور با کسب آموزش و عمل کردن به آن‌ها برای مقابله با وسوسه‌ها محکم شود. نظر به اینکه اعتیاد یک بیماری مزمن و عودکننده است و امکان عود برای رهسپار وجود دارد، دانستن چگونه رفتار کردن در این مرحله برای همسفر واجب و لازم است.

همسفر برای یاری رساندن به رهسپار باید همواره آرامش خود را حفظ کرده و در شرایط متفاوت با برقراری ارتباط با راهنمای خود بهترین و مؤثرترین روش را پیشه کند تا در بدترین موقعیت و در کوتاه‌ترین زمان، عالی‌ترین نتیجه را دریافت نماید.

به خاطر مصرف مواد اعتیادآور رهسپار، دچار آسیب‌ شده و افکار، گفتار و کردارش ناسالم شده؛ از این رو در کنار حمایت رهسپار، همسفر با گرفتن آموزش‌ها، کسب راهکار از راهنما و عمل کردن به آن‌ها می‌پذیرد، خود نیز دچار بیماری پنداری شده و برای برطرف نمودن نقاط ضعفش باید تلاش کند. بـا حضور در کارگاه‌های آموزشی کـه بـا موضوعات مرتبط برگزار می‌گـردد مـوجب تغییر نگرش و دیدگاه در خـود گــردیده و بـه تبع آن، تغییر در افکار،گفتار و کــردار وی پدیدار می‌شود.

وظایف و مسئولیت های همسفر

برخی از اهم وظایف و مسئولیت های…

نقش همسفر در درمان اعتیاد

جمعیت مسافران رهایی به عنوان یک مرکز علمی و تحقیقاتی در حوزه درمان اعتیاد و مواد مخدر ، معتقد است که بیماری اعتیاد درمانگر واقعی ندارد . به عبارتی، تنها درمانگر واقعی، خود مصرف کننده مواد مخدر است . تنها کسی که می‌تواند این بیماری را درمان کند فقط و فقط خود شخص مصرف کننده است و لاغیر .

جمعیت مسافران رهایی راهنمای درمان اعتیاد است و بر همین اساس از واژه راهنما و کمک راهنما در تعریف  جایگاه افرادی که به دیگران کمک می نمایند، استفاده شده است . زیرا آن ها راهی را که خود رفته اند و موفق شده اند، به دیگران نشان می دهند .

ما هر جایگاهی که داریم، خوب، بد، بالا، پایین، خوشبخت، بدبخت و غیره، همه و همه، مسبب و بوجود آورنده آن خود ما هستیم . در مسئله درمان بیماری اعتیاد، البته دیگران میتوانند به شخص در حال درمان کمک کنند و او را همراهی کند . به اعضای خانواده شخص که او را در این سفر همراهی می‌کنند، همسفر گفته میشود .

همسفر در صورتی می تواند به رهسپار خود در این سفر کمک کند که از شرایط مسیر آگاهی داشته  و بداند که رهسپارش در چه مسیری حرکت می کند و در چه وضعیتی قرار دارد .

اگر همسفر آگاهی و شناخت نسبت به اعتیاد و چگونگی درمان این بیماری نداشته باشد ، قطعاً همسفر خوبی برای رهسپار خود نخواهد بود .

در این حالت همسفر نه تنها به رهسپار کمک نمی‌کند، بلکه دائماً در مسیر او مانع ایجاد می کند و او را از رسیدن به درمان باز می دارد . آری، این یک واقعیت است که بعضی از خانواده ها، ندانسته نه تنها کمک نمی‌کنند بلکه مانعی جدی سر راه درمان رهسپار خود هستند . البته یک رهسپار خوب این توان را دارد که از این موانع عبور نماید

گروه همسفران و خانواده ها به همین منظور شکل گرفته است . برای اینکه همسفران آموزش ببینند و در ابتدا مانعی بر سر راه درمان رهسپار خود نباشند و در ادامه به جایگاهی برسند که بتوانندکمک کنند . به قول معروف که می‌گوید: اگر مرحم زخمم نیستی، حداقل روی آن نمک نپاش . همسفر آموزش ندیده ، نه تنها مرحم نیست بلکه روی زخم رهسپار نمک هم می پاشد .

آموزشها به همسفران باعث می شود تا همسفر در ابتدا از نمک پاشیدن روی زخم دست بردارد و در ادامه یاد می‌گیرد که چگونه مرحم باشد .

 برای مثال یک پزشک 7 سال درس می خواند تا پزشک عمومی شود و آن وقت است که می تواند به دیگران کمک کند. یک معلم سال ها درس می خواند تا به جایگاهی برسد که بتواند به دیگران کمک کند ، همسفر هم باید آموزش ببیند تا بتواند به رهسپار خود کمک کند.

همسفرانی هستندکه با شرکت در کلاسهای خانواده و آموزش دیدن و شناخت بیماری اعتیاد توانسته اند همسفر خوبی برای رهسپارخود باشند و خودشان در نهایت به جایگاه کمک راهنمایی در گروه همسفران رسیده و به دیگر خانواده ها آموزش می دهند.

در آموزشها همسفر می‌آموزد که نقش او در درمان اعتیاد، نقش مفتش، بازرس و مراقب  نیست که لحظه به لحظه بخواهد به رهسپار خود گیر بدهد یا جیب های او را تفتیش کند یا دقت کند که چشمان رهسپارش امروز کمی قرمز است یا نیست .

همسفر می‌آموزد که نقش او ، نقش همراه، پشتیبان و حمایت کننده است، کسی که در لحظه‌های سخت به مسافرش امید و قوت قلب و اعتماد به نفس می‌دهد . به تعبیر دیگر، عملکرد همسفر بسان یک بال پرواز است و اگر نقش خود را به درستی ایفا نماید، پرواز و موفقیتی با شکوه در انتظار او و رهسپارش خواهد بود .

همسفر خوب و رهسپار خوب ، نتیجه: یک سفر خوب و عالی و موفقیت آمیز

همسفر بد و رهسپار خوب، نتیجه: یک سفر سخت، اما موفقیت آمیز

همسفر خوب و رهسپار بد، نتیجه: یک سفر سخت و طولانی و در نهایت امید موفقیت وجود دارد .

 همسفر بد و رهسپار بد ، نتیجه: بهتر است هر دو بروند و بزنند .

و اما جشن همسفر :

جمعیت مسافران رهایی به موضوع تشکر و شکرگزار بودن خیلی اهمیت می دهد و به ما یاد می‌دهد که اگر می خواهیم از خداوند تشکر کنیم، ابتدا بایستی از انسانهایی تشکر کنیم که به ما کمک کرده اند. قدر مسلم وقتی خداوند می خواهد به ما کمک کند از طریق انسانها به ما کمک می کند، پس اگر می خواهیم شکرگزار باری تعالی باشیم، بایستی ابتدا از مخلوقین خداوند و دیگر انسان هایی که به ما کمک کرده اند تشکر کنیم، در این صورت می توانیم از خداوند نیز تشکر کنیم و این شکرگزاری درست خواهد بود، اما اگر از انسان ها تشکر نکنیم یا بلد نباشیم، مفهوم آن این است که شکرگزاری از خداوند را نیز بلد نیستیم.

به همین منظور در جشنهای سالانه، جشن همسفر قرار داده شده تا رهسپاران از زحمات، پشتیبانی و حمایتهای همسفران خود قدردانی و سپاسگزاری نمایند..

این قدردانی تنها به لفظ و سخن نیست ، بایستی حتمأ کادو یا مبلغی قابل توجه به آن عزیزان اهدا کنیم و قدردانی خود را در عمل ثابت نماییم.

فراموش نکنیم که رهسپار، در گذشته و در زمانی که  مصرف کننده مواد مخدر بوده، خانواده او چه رنج ها و دردهایی را متحمل نشده و به خاط لذت طلبی (خماری و ننشئگی) اخلاق و رفتار ما چه لحظاتی را با نگرانی و اضطراب سپری کردند حال بایستی جبران کنیم. ما باید حس و روحیه شکرگزاری را در خود تقویت و به وجود آوریم و بدانیم که بدهکاریم

برگزاری این جشن به عهده همسفران و خانواده ها می باشد و رهسپاران در آن نقشی ندارند . یعنی مثل میهمان در این جشن شرکت می نمایند و به همسفران خود کادو و هدیه می دهند و از آن ها قدردانی می نمایند . .